Villa Palladio » Architectuur

De architectuur van de prostitutie

admin — Fri, 09 Dec 2011 08:07:08 +0000

Bordelen in de rosse buurt in Amsterdam

Als je de prostitutie puur architectonisch benadert, krijg je een onderzoek zoals Boundary Unlimited laat zien in Arcam, Amsterdam (tentoonstelling tot 20 januari 2012). Architecte Tsaiher Cheng bracht in kaart hoe de panden worden gebruikt, waar de meeste omzet is en hoe dat komt. Ze sprak met huiseigenaren, sekswerkers, ambtenaren en de glazenwasser (’die doet heel veel ramen daar). Zij adviseert de gemeente om de reconstructie van de wijk samen met de bordeelhouders aan te pakken. De prostitutie kan blijven, maar moet meer worden gemengd met andere stadse functies. Cheng wil ondermeer de bovenetages van de bordelen benutten (die staan nu leeg) voor goede culturele ruimtes. INTERVIEW met Tsaiher Cheng

400 studenten achter een zaagtandgevel

admin — Fri, 25 Nov 2011 13:11:57 +0000

Het is een fors volume, de nieuwe studentenflat van bureau De Zwarte Hond op de campus van de TU Delft. Er wonen sinds 1 november 400 studenten achter de witte gevel die door zijn zaagtandvorm sterk opvalt. Het bureau heeft getracht in het gebouw collectieve ruimtes te creëren die voor het studentenleven zo typerend zijn. Zo is er een vier meter brede gang waar alle individuele appartementen van het vijftien verdiepingen tellend gebouw op uitkomen. Die gang is daarmee ook een ontmoetingsplaats geworden. Studentenhuisvesting is actueel in de architectuur, omdat de overheid een convenant heeft getekend waarin staat dat in vijf jaar 16 duizend nieuwe studentenwoningen moeten komen. HIER de recensie van de Delftse studentenflat.

De Ru bepleit ambachtelijkheid architectuur

admin — Fri, 28 Oct 2011 08:25:42 +0000

Vandaag, 28 oktober, krijgt architect Nanne de Ru de Maaskantprijs, een oeuvreprijs voor jonge architecten. De Ru, begonnen bij OMA van Koolhaas, heeft met Charles Bessard het bureau Powerhouse Company en werd in 2007 in een klap beroemd met Villa 1 die in Domus werd gepubliceerd. Een Y-vormig laagbouwjuweeltje van glas in de bossen bij Ede. De Ru grijpt de prijs aan om te pleiten voor de terugkeer van het ambacht in de architectuurpraktijk. De architectuur is het contact met de werkelijkheid een beetje kwijt geraakt in de bouwhausse van de afgelopen decennia. Interview met Nanne de Ru HIER.

De laatjes van Rem Koolhaas

admin — Sat, 08 Oct 2011 17:15:22 +0000

12.40 u. Dit (foto) is een getekende handleiding om in vier stappen uit een blok piepschuim een model te snijden van de CCTV. Het hoofdkantoor van de Chinese staatstelevisie dat is ontworpen door OMA. De schets hangt nu in het Barbican Center in Londen, waar de tentoonstelling OMA/progress is te zien. Het is zeker geen gewone architectuurtentoonstelling die het Belgische collectief Rotor heeft gemaakt. Er is nauwelijks architectuur te zien. Het is een tentoonstelling over het maken van architectuur, over alle stappen, alle creativiteit, alle inventiteit en frustratie die erbij komt kijken. Rotor haalde de laatjes en opslagkamers van Koolhaas cs leeg. Het resultaat is een opmerkelijk overzicht. Dat veel zegt over wat er vandaag de dag bij architectuur allemaal op het spel staat. Fascinerend en leerzaam. Tot 19 februari in Barbican Center Londen. HIER een recensie.

Kerk van reuzenlego in Enschede

admin — Fri, 23 Sep 2011 09:25:32 +0000

Foto Marcel van den Bergh

9.30 u. Twee kunstenaars hebben een kerk van lego gebouwd in Enschede. De Abondantus Giganticus is hoofdpaviljoen van het kunstenfestival Grenswerk dat 24 september begint. Het gebouw is gemaakt van legioblokken, dat zijn betonnenblokken van 1200 kilo die op lego lijken omdat ze aan de bovenzijde zijn genopt. De kunstenaars Michiel de Wit en Filip Jonker hebben de stenen in klassieke legokleuren geschilderd: zwart, rood, geel, wit en blauw. Het gebouw is 30 bij 10 meter groot en er zijn niet alleen concerten in de kerk, je kunt er ook trouwen. ‘Daar is veel belangstelling voor’, zegt Jonker. Abondantus Giganticus blijft 11 dagen staan. Er is een webcam. Een interview HIER.

Modernisme is gruwelijk, vindt Lars Spuybroek

admin — Mon, 05 Sep 2011 10:39:47 +0000

De architect Lars Spuybroek (52), bekend van zijn ontwerp voor de verstrengelde torens op Ground Zero, schreef een boek over schoonheid. The Sympathy of Things is een afrekening met de 20e eeuw ‘waar we het zicht op schoonheid volledig zijn kwijt geraakt’. Spuybroek kijkt heel nadrukkelijk naar de negentiende eeuwse schoonheidsidealen, vooral die van de gotiek en de arts & crafts. Hij ziet in ‘vital beauty’ een term van de kunstbeschouwer John Ruskin (1819-1900), een belangrijke bron voor een nieuw schoonheidsideaal. Het modernisme is een gruwel, vindt hij. ‘Het modernisme, abstracte kunst, dat is hetzelfde streven naar sublimatie en purificatie als genocide. In de kern van denken zoeken modernisme en het minimalisme dezelfde rechtvaardiging als Auschwitz.’ Interview HIER. Boek kost 29 euro 95, uitgegeven door V2.

Spoortraverse van Meyer en Van Schooten

admin — Sun, 24 Jul 2011 08:54:54 +0000

Foto Joost van den Broek

11.06 u. Station Hilversum-Noord staat hoog op lijstje van niksige plekken in Nederland. Twee perrons met een weg erlangs en veel hekken. Toch geniet het enige notoriteit. Het is de plek waar half tv-makend Nederland dagelijks langskomt op weg naar het Mediapark. 29 juli opent de voetgangerstraverse die het omroepvolk hoog en droog naar de studio’s moet brengen.

Nu nog zwerven de sporende werknemers over de drukke Mies Bouwmanboulevard en komen ze binnen via de auto-entree, naast het Instituut Beeld en Geluid. Dat is een onveilige situatie. Een koker die negen meter boven het perron Hilversum-Noord zweeft en vanaf daar letterlijk het Mediapark penetreert, maakt een einde aan dat probleem. De wandeltraverse is 170 meter lang, vijf meter in doorsnee, gemaakt van aluminium, hout en staal en eindigt in het hart van het omroeppark.

In feite is het een stukje openbare weg dat Meyer en Van Schooten Architecten ontwierp (het bureau dat ook verantwoordelijk is voor het hoofdkantoor van de ING aan de A10 in Amsterdam-Zuid). Een overdekt straatje dat 3,3 miljoen euro heeft gekost en de reiziger comfort moet bieden, maar tegelijk niet zo aangenaam mocht worden dat hangjongeren zich er thuis voelen.

Het is een klein architectonisch object, maar wel een goed voorbeeld van de ambities die de NS en ProRail koesteren met de ’spoorse omgeving’. Alles rond stations leek vroeger lomp en ontworpen op voetbalsupporters, met ruimtes waar je niet langer wil verblijven dan noodzakelijk was. Maar dat is aan het veranderen.

Hilversum-Noord is een voorbeeld hoe ProRail en de NS de relatie van het station met de stad wil versterken, zegt spoorbouwmeester Koen van Velsen. Hij adviseert de NS en ProRail over architectenkeuze en over ruimtelijk beleid. De stationsomgeving is in kwaliteit achtergebleven bij andere openbare ruimte. ‘Dat moet worden gelijkgetrokken.’

Hilversum-Noord is een bescheiden operatie, het is een van de 300 kleine stations in Nederland. Daarnaast zijn er 60 middelgrote en 20 grote treinstations. Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Arnhem behoren tot de laatste categorie, daar wordt op grote schaal getracht om met nieuwe stations de ‘binnenstedelijke kwaliteit’ te versterken. Samenwerken met de stad en de markt is cruciaal, zegt Van Velsen.

Dat gebeurt in Hilversum, waar de opdracht voor de traverse is gegeven door ProRail, de gemeente en de beheerder van het Media Park gezamenlijk. Er werken vijfduizend mensen op het omroepterrein. Op jaarbasis komen nog eens een half miljoen mensen op bezoek. Om hen van en naar de trein te krijgen, ontwierp Meyer en Van Schooten Architecten een buis van aluminium die aan de zijkant is geperforeerd. Het laat daglicht door en geeft de voetganger oriëntatie op de omgeving. Voor die perforatie is een patroon van geluidsgolven gebruikt, die over de hele 170 meter lengte op en neer beweegt.

De zon valt door de gaatjes naar binnen en tekent een feeëriek patroon op de vloer. Lichttoetreding is een van de belangrijkste kwaliteiten van dit ontwerp. Op de vloer ligt hardhout, wat goed contrasteert met de koelheid van het donkergrijze aluminium.

De bolling van de buis geeft een gevoel van breedte, zodat je nergens het gevoel hebt dat je door een krappe steeg moet. De opdrachtgevers waren bang dat het te gezellig in de buis zou worden, waardoor de architect de ingetekende bankjes moest schrappen.

We willen dat er meer mensen met de trein gaan, zegt architect Jeroen van Schooten. En we willen ook dat meer bedrijven zich naast het spoor vestigen. Als je dat wilt, moet het aangenamer worden rondom het station. Daarom vindt hij de kritiek op de kosten onterecht. ‘Ik begrijp dat mensen 3,3 miljoen euro een hoog bedrag vinden. Als je het omrekent is dat 2.000 euro per meter. Sommige mensen geven meer per meter uit aan hun bed.’

BOB WITMAN

Spoortraverse Hilversum-Noord. Opdrachtgevers: ProRail, TCN (beheerder Media Park) en gemeente Hilversum. Open vanaf 29/7. Kosten 3,3 miljoen euro. Ontwerp Meyer en Van Schooten Architecten. Bouw: Strukton Infratechnieken

Buckminster Fuller als inspirator

admin — Sat, 09 Jul 2011 11:25:41 +0000

11.20 u. Buckminster Fuller (1895-1983) is voor veel architecten een held en inspirator. Hij ontwierp huizen, auto’s, een wereldkaart, denken in 4D (inclusief tijd) en schreef gedichten. Maar vooral zijn geodetische koepel, een systeem waarbij een grote overspanning mogelijk werd door een frame van metaal dat om de koepel zat, werd een groot succes. Musseum Marta Herford in het Duitse Herford (in een gebouw van Frank O. Gehry) liet 22 kunstenaars reageren op het werk van de Amerikaanse alleskunner. En toont het werk van de man zelf. Inclusief de prachtige Dymaxion Car uit 1933 die vriend/architect Norman Foster vorig jaar liet herbouwen. Lees de recensie.

Pritzker voor Souto de Moura

admin — Fri, 01 Apr 2011 12:15:25 +0000

De Pritzker Prize 2011 is toegekend aan Edouardo Souto de Moura, de Portugese architect die onder meer het voetbalstadion Brage (EK 2004) ontwierp en het museum Paula Rego.

De winnaar van de belangrijkste architectuurprijs ter wereld is voor Nederlanders toch vooral de man van Oranje versus Letland (3-1). Het was een wedstrijd tijdens het EK voetbal 2004 in Portugal die ons nipt door de eerste ronde loodste, ondanks het dramatisch dom wisselen van Arjen Robben door trainer Dick Advocaat, een wedstrijd eerder. Het stadion waar de Balten op dat EK werden afgedroogd, is ontworpen door Eduardo Souto de Moura (58), laureaat van de Pritzker Prize 2011.

Stadion Braga in het noorden van Portugal is waarschijnlijk de gekste voetbaltempel ter wereld. Een van de kopse zijden bestaat volledig uit rots. Souto de Moura koos bewust voor een voormalige steengroeve om zijn stadion met capaciteit van 30 duizend bezoekers te bouwen. Het geeft een onwezenlijk, maar wel fraai beeld. Moderne tribunes aan de lange zijde, harde steen achter het doel. Als je de bal over het lat pegelt, kaatst hij hard terug in het veld in.

Souto de Moura is nauwelijks bekend buiten Portugal. Hij schiep in eigen land een stijlvol modernistisch oeuvre, met veel zorgvuldig gebruik van grove natuursteen, hout, glas en beton. Hij is ook niet heel bekend buiten de architectuurwereld. Hij is een architecten-architect. Hogelijk bewonderd door collega’s en vooral een held uit de jaren tachtig en negentig. Want terwijl in die tijd architecten zich overal bezondigden aan aberraties als het postmodernisme, eclecticisme en deconstructivisme, bleef Souto de Moura de ene mooie strakke villa na de andere ontwerpen.

Het lijkt wel of de jury van de Pritzker Prize – eerder toegekend aan grootheden als Rem Koolhaas, Norman Foster en Zaha Hadid – hem nu heeft willen belonen voor zijn moed van toen. Want zijn oeuvre heeft zich niet spectaculair ontwikkeld. Het stadion in Braga uit 2003 is vooral zo krachtig door de ruimte die is gecreëerd in samenspraak met de rotsige natuur. Zijn laatste grote project, museum Paula Rego (2009) in de buurt van Sintra, is een mooi zalmrood gestuukt complex, dat in het land ligt verzonken. De schoorsteenachtige torens zijn een referte naar paleizen van het historische Sintra, en ze zijn sculpturaal wel sterk, maar tegelijk ook heel atypisch voor het minimalistisch oeuvre van de Portugese architect.

Souto de Moura is schepper van wat je het best kunt omschrijven als het poëtisch modernistisch oeuvre. Vooral zijn villa’s hebben een betoverende helderheid, die zo doet denken aan het werk van Ludwig Mies van der Rohe. Het bijvoeglijk naamwoord miesiaans is speciaal voor Souto de Moura bedacht. Strakke lange lage muren, doordachte plattegronden, prachtige materiaalkeuzes.

Of hij nu werkt met steen, beton, hout of metaal, het wordt nooit zwaar of grof bij Souto de Moura. Zo is er een villa in Caminha (1992), met een lange glaswand zo dicht op een rotswand dat je je buik inhoudt als je langsloop. Of de grappige stadsvilla Caso do Cinema (1998) in Porto met brede vensters die als filmschermen over de stad uitkijken. En een setje ruggelings geschikte appartementen in Setubal (2002), dat als een beeldengroep midden in het land staat.

Souto de Moura is ook die ‘enige’ andere Portugese architect, naast het monument Alvaro Siza. Deze Pritzker Prizewinnaar van 1992, stelde lang iedere landgenoot in zijn schaduw en geniet internationaal meer reputatie. Siza is man die Portugal na de Anjerrevolutie architectonisch moderniseerde. Toch is Souto de Moura’s werk minstens net zo goed als dat van Siza, zelfs iets minder rigide. Waar Souto de Moura humaan en kleurrijk zijn materiaal toepast, is Siza streng en weinig toegeeflijk op gebied van comfort.

De twee zijn goed bevriend. Souto de Moura keek deels het vak af bij de twintig jaar oudere Siza. In een gezamenlijk interview in 2002 mopperden ze samen op het slechte architectuurklimaat in hun thuisstad Porto. ‘Men loopt wel te hoop als er een boom wordt omgehakt, of een park verdwijnt. Maar tegen de komst van lelijkheid doet men hier in Porto niets’, verzuchtte Souto de Moura als reactie op de bouw van twee monsterachtige flats die zijn Casa do Cinema visueel dreigden te pletten.

Blijft de vraag waarin Souto de Moura de Pritzker Prize nu krijgt. Vooraf werd Steven Holl als belangrijke kanshebber getipt, de Amerikaan die in Nederland bekend is van zijn koperen paviljoen aan de Amsterdamse Sarphatistraat. En Santiago Calatrava, de Spaanse ingenieur-architect van het futuristische cultuurcomplex in Valencia en in Nederland zichtbaar in twee tuibruggen bij Hoofddorp. De enige Nederlander die enige kansen kreeg toegedicht, was Ben van Berkel van UN Studio.

Maar Souto de Moura was ook een serieuze kandidaat, Pritzkerwatchers weten dat minimalisten als hij doorgaans goed liggen bij de jury, dit jaar met onder anderen Renzo Piano en Glenn Murcutt. Twee jaar geleden nog ging de prijs naar de Zwitser Peter Zumthor, ook al niet zo bekend, ook al een architecten-architect en ook al nauwelijks bouwend buiten zijn eigen regio. Maar minstens net zo kaal en esthetisch als Souto de Moura. In die lijn past Souto de Moura goed, een architect die niet de wereld hoeft te veroveren, dichtbij is goed genoeg.
BOB WITMAN

Dit artikel is gepubliceerd in de Volkskrant op 1 april 2011

Conflict over Atlas of The Conflict

admin — Sat, 19 Mar 2011 17:11:03 +0000

18 maart 2011. Over het bekroonde boek Atlas of The Conflict is tussen de auteur en vormgever een conflict ontstaan. 18 maart kreeg het boek in Leipzig de hoogste internationale onderscheiding voor boekverzorging. Maar auteur en uitgever 010 ruzieën wie die prijs toekomt.
Auteur en architect Malkit Shoshan (35) is heel ongelukkig dat de credits voor de prijs exclusief naar de Nederlandse vormgever Joost Grootens gaan. Het boek bestaat uit topografische kaarten die zij de afgelopen tien jaar heeft gemaakt en bewerkt. ‘Vorm en inhoud is een organisch geheel’, zegt ze.

Ze heeft de organisatie van de prestigieuze Schönste Bücher aus aller Welt in Leipzig aangeschreven en volgens haar is de tekst van het juryrapport inmiddels aangepast en deelt ze in de prijs.

Voor uitgever Hans Oldewarris van de Rotterdamse uitgever 010 is het helder: ‘Shoshan is de auteur van de teksten, kaarten en de data. Grootens is de vormgever van het boek. Dit is een prijs voor boekvormgeving.’ Oldewarris vindt dat de auteur zich de vormgeving niet mag toe-eigenen. Hij begrijpt overigens wel haar verdriet: ‘Tot in de New York Times is het boek geprezen om zijn vormgeving. Ikzelf denk ook: schrijf eens over de inhoud, die is namelijk zeer interessant.’

Atlas of the Conflict beschrijft het Israëlisch-Palestijns conflict volledig in kaarten. ‘Dit conflict is bijzonder moeilijk te doorgronden als je alle politieke en juridische teksten bestudeert’, zegt de in Israël geboren Shoshan die sinds een aantal jaar in Nederland woont: ‘Maar uiteindelijk gaat het over grond en ruimtelijke planning. Als je politieke documenten in data in kaarten omzet, wordt het beeld opeens veel eenduidiger.’

Onderdelen van het project zijn al eerder gepubliceerd. Volgens de advocaat van Shoshan, Marcel de Zwaan, spitst het conflict met 010 zich toe op de vraag waar inhoud ophoudt en vormgeving begint. ‘De visualisatie van het conflict is hier de vorm. Shoshan is ook vormgever’. Het stoort de auteur bovendien dat Grootens in de publiciteit spreekt over ‘zijn boek’. Volgens de uitgever is de inbreng van Grootens helder. ‘Grootens is alom is geroemd om zijn vormgeven van atlassen. Hij heeft een grote waarde aan dit project van Shoshan toegevoegd met zijn grafische stijl.’

Inmiddels is het conflict zo opgelopen dat Shoshans mails niet worden beantwoord. De advocaat heeft de uitgever gesommeerd de rechten van de auteur op de vorm te erkennen. De uitgever heeft vrijdag de organisatie in Leipzig per mail laten weten dat de prijs alleen toekomt aan Grootens.